Día da Liberdade de Prensa -e nós con estes pelos…

Hoxe é 3 de maio, Día Internacional da Liberdade de Expresión e de Prensa, declarado como tal pola ONU hai xa 18 anos. Así que as e os xornalistas estamos hoxe de festa. Cada quen o celebrará -ou non- dunha forma. Eu, persoalmente, optei por escribir isto a modo de editorial. Por se a alguén lle quedaban dúbidas sobre a miña subxectividade.

Escribo dende un lugar moi ad hoc, a Facultade de Comunicación, da cal sairá en breve unha nova xeración de profesionais que previsiblemente pasarán uns anos de peregrinación, e non precisamente á Catedral, senón na procura dun traballo digno. Moitos deixarán Galicia para buscar noutra parte. Eu, persoalmente, xa estou pensando facelo nun futuro próximo.

Como vai iso da liberdade de expresión? A Declaración de Dereitos Humanos di que

Todo individuo tiene derecho a la libertad de opinión y de expresión; este derecho incluye el de no ser molestado a causa de sus opiniones, el de investigar y recibir informaciones y opiniones, y el de difundirlas, sin limitación de fronteras, por cualquier medio de expresión.

e no artigo 20 da Constitución Española se recoñecen e protexen os dereitos

  1. A expresar y difundir libremente los pensamientos, ideas y opiniones mediante la palabra, el escrito o cualquier otro medio de reproducción.
  2. A la producción y creación literaria, artística, científica y técnica.
  3. A la libertad de cátedra.
  4. A comunicar o recibir libremente información veraz por cualquier medio de difusión. La Ley regulará el derecho a la cláusula de conciencia y al secreto profesional en el ejercicio de estas libertades.

e especifica a continuación que estes dereitos non admiten ningún tipo de censura, exceptuando os dereitos que son o límite da liberdade de expresión, especialmente o dereito ao honor, á intimidade, a propia imaxe e a protección da xuventude e da infancia. Calquera que fora ás clases de Dereito da Información sabe isto… e case tod@s sabemos o caso que se lle fai a iso que chaman “dereitos fundamentais”.

A responsabilidade de protexélos e tamén, en gran parte, nosa, das e dos xornalistas que aínda cremos nesta profesión, que pensamos que é posible facela ben, aínda que teñamos constantemente sobre as costas a opinión de quen nos paga o salario (cando o hai, no mellor dos casos). A mesma persoa que, seguramente, xamais pisou unha clase de xornalismo. E tampouco de ética.

E falo dende aquí, onde afortunadamente ninguén de nós arrisca a súa vida para asegurar que a información chega onde ten que chegar. Pero se ollo nas listas de Reporteiros Sen Fronteiras. No que levamos de ano: 18 xornalistas mortos e 151 encarcerados; 2 colaboradores mortos e 9 encarcerados; 129 net-cidadáns tamén privados de liberdade (a meirande parte deles son bloggers, por certo). E no ano 2010: 57 xornalistas e 1 colaborador mortos; 145 xornalistas, 9 colaboradores e 111 net-cidadáns encarcerados. E mellor non mirar máis para atrás.

Esta xente si que é admirable. Necesaria. Imprescindible! GRAZAS, COMPAÑEIR@S.

Nós, aínda que dende a comodidade das nosas sociedades libres, tamén temos o noso.

Autocensura por medo a perdelo traballo, por dicir o que hai, sen decoracións. Explotación dos novos licenciados a través das bolsas. Cambios nos titulares ou manipulacións da información. Cando directamente tes que escoitar “a este tes que deixalo ben”. Roldas de prensa sen preguntas. Ocultación dos nosos conflitos laborais mentres cubrimos os do resto do mundo. Inexistencia dun Estatuto do Xornalista no noso estado. Subvencións incontroladas que serven para pagar os cada vez máis numerosos EREs. Desprezo xeneralizado á voz da cidadanía, que hoxe se expresa con claridade e constancia.

Vernos transformados en publicistas, cada vez máis lonxe do xornalismo.

Aos tejemanejes tristemente “normais” nos medios hai que sumar unha crise que pegou ben forte na nosa profesión. Se as empresas non teñen cartos, non hai publicidade. Sen publicidade, os medios quedan sen a meirande parte dos seus ingresos. E cando non hai ingresos, empezan os recortes. E isto se nota na calidade da información. Cada vez menos empregados e o mesmo nivel de información. O que quer dicir que cada un ten que facer máis traballo, máis rápido e o mellor posible. Pero non somos procesadores de información, nin ordenadores, nin robots. Facer novas require tempo, reflexión, investigación, moito máis traballo -cando se fan ben- que o que a xente supón.

Claro, se se quere facer rápido, o máis doado é coller a nota de prensa, cambiarlle dúas palabras, recoller por teléfono (en persoa non nos da tempo) un par de declaracións, metélas con calzador, e veña. Collede un xornal -calquera- e mirádeo ben. Veña patadas ao dicionario, á gramática e á ortografía. Novas que non se entenden ou son ambiguas. Novas calcadas dos teletipos das axencias e repetidas en todos os xornais. Noticias absurdas de dubidoso interese. En fin… despois nos estrañamos de que a nosa profesión sexa obxecto de desprezo. A meirande parte das veces teñen razón, aínda que eu convidaría aos críticos a cambiar “xornalistas” por “empresarios e donos dos medios”. Así é máis “obxectivo”.

E aínda así…. eu estou orgullosa de ser xornalista. Temos unha profesión fermosa, non apta para cínicos, coma ben dixo o mestre Ryszard Kapuscinski. Tampouco caben neste barco as persoas interesadas, especuladoras, difamadoras, iluminadas, pagadas de si mesmas, enaltecidas e, resumindo, gurús e seres carentes de humildade.

Por iso, e agora máis que nunca, temos a obriga de ter respecto por nós mesm@s e de facernos respectar; de facer que a xente, grazas e pola cal existe o noso oficio, recupere a confianza en nós. Confiar tamén en eles, como usuarios da información e como produtores e fontes da mesma. Hai tempo que parece que lles negamos a capacidade de elixir por si mesmos. As poucas veces que vexo a tele, e salvo honrosas excepcións, comezo a dubidar de que exista vida intelixente neste planeta.

A situación actual do xornalismo non é para celebrar, dende logo. O que si paga a pena é o oficio en si, a sensación de comunicar, de poñer en contacto á xente co mundo, e con outra xente, e con nós mesm@s. A satisfacción de ir ca verdade por diante, aínda que haxa consecuencias. De poder dicir “eu non me vendín, aínda que tampouco gañei un can”. Hai que ser un pouco Don Quixote, para ser quen de ver  os xigantes onde outros ven só muíños, e ter armas para darlles batalla.

Porque calquera persoa curiosa, inquieta, preocupada polo pouco sentido que ten este mundo, podería facer o noso traballo aínda que non o saiba. Pero os que xa estamos nisto, ou están a punto de estar, somos responsables de que para vindeiros 3 de maio, haxa algo que nos faga dicir, sacando peito, “son xornalista”.

Para acabar de animaros, un pequeno vídeo que atopei. Palabra de Gabilondo, nesta ocasión moi sabia, e adecuada para esta data.

Remato pedindo desculpas pola miña ausencia, longa demáis. Estou facendo a parte teórica ineludible para defendelo meu proxecto, que é este blogue. Unha desas ocasións en que o urxente deixa pouco tempo para o importante. Pero hoxe tocaba postear!!

Un saúdo parabólico, coma sempre… e especialmente parabólico, xa que están lonxe, para meus querid@s “Periodistas Aburridos”… ánimo, muchachada… non temos traballo, pero o pasamos moi ben nas ceas anuais. 😀

A semana das gafas violetas

 

Proveitosas. Moi proveitosas. Ven sendo o resumo das II Xornadas sobre Información e Xénero, que decorreron entre o 20 e o 25 de marzo na facultade de Ciencias da Comunicación. O Ollo tivo o pracer de participar, un pouco por aprender e outro pouco por contárvolo despois. Agora que xa remataron, chega o momento máis complicado: o da compilación, a reflexión, a dixestión e a regurxitación aquí no blogue (e na vida, claro). E é que cinco días, a razón de cinco horas e media por xornada, dan para MOITO. De feito, a única pega que lles podo poñer é xustamente que eran moitas horas de dios, e por veces foi difícil manter a cabeza esperta nas últimas sesións de cada día.

Gran mérito o da organización, que correu a cargo da investigadora de CIDACOM Ana Belén Puñal, sobre todo porque conseguiu achegarnos un programa ben variado, transversal, tal como é o feminismo. Falamos de comunicación e xornalismo, por suposto, pero non só: filosofía, política, linguaxe, historia, sexualidade, desenvolvemento, saúde, medio ambiente, novas tecnoloxías, economía, educación, cultura, deporte… poucas áreas quedaron sen tocar, sempre cas gafas violetas ben suxeitas no nariz. O triste do caso foi que ao mergullarnos neste mar, atopamos que se hai algo transversal é a desigualdade por razóns de xénero. Será por iso que o feminismo é o movemento social cunha historia máis longa? E cantos séculos máis ten que seguir existindo, se a dia de hoxe a marxinación da metade da humanidade segue patente en case tódolos campos?

Seguir lendo

Cesado “de mutuo acordo” o director de Xornal

“Bo” xeito de comezar a semana:

A través de Facebook atopei esta nova, que reproduzco íntegramente. Non podía pasar sen facelo. Vía.

… e viva a liberdade de prensa! (Ironía fina, oiga).

Saúdos parabólicos!

Cesa el periodista que descubrió a Rajoy en el barco de un narcotraficante

3 abril 2011
por rosa maría artal

Esta foto (o una curiosa coincidencia de fechas) le ha costado el puesto al director de Xornal de Galicia que fue quien descubrió el asunto. En ella, Mariano Rajoy, aparece (dentro de los actos previos a la campaña electoral de 2009) en el atunero Moropa, propiedad de uno de los clanes históricos del narcotráfico: Os Caneos. En aquel momento, el jefe del clan, Daniel Baúlo Carballo, cumplía una condena de 17 años y medio de cárcel tras ser considerado por la Policía como “el traficante más importante a nivel nacional”. Público indagó algunos detalles más. Entre ellos, la confirmación del PP gallego de la estancia de Rajoy en el barco, en un acto “improvisado”, sin saber a quién pertenecía.

Galicia Confidencial cuenta que Mariano Rajoy “montó en cólera” y llamó a Jacinto Rey propietario de la constructora San José, y del Xornal de Galicia. Y añade: “Según fuentes consultadas, Rajoy sugirió que presidirá el Gobierno en breve, lo que significa tener el poder para continuar adjudicando o no, las obras públicas de las principales empresas españolas, entre ellas, por supuesto, la constructora San José”.

José Luis Gómez, director hasta ahora de Xornal de Galicia, ha sido relevado de su cargo, de “mutuo acuerdo” con la propiedad de la empresa. La premura de ese “mutuo acuerdo” deja en el cargo de directora “en funciones” -como dice el propio periódico- a la subdirectora María Martínez Val.

Es decir, Rajoy se sube al barco de conocidos narcotraficantes como prueba la fotografía. Y no pasa nada, no tiene repercusiones. Salvo para el periodista que decidió publicarla que, casualmente, firma un “mutuo acuerdo” de despido inmediatamente después de la exclusiva.

Pásalo. Empapela las calles con la foto de Rajoy huésped de narcos. Hasta que “el futuro presidente español” sepa que ya no vivimos tiempos de tapar lo que no conviene que se sepa.

Os medios en galego dentro do labirinto

NOTA: publicado orixinalmente no antigo blogue (http://olloparabolico.blogaliza.org) o día 17 de marzo de 2011.

Benvidas, benvidos… velaquí a primeira entrada deste blogue. Comezar calquera cousa sempre mete algo de medo, mais penso que a mellor forma de superálo é atirarse á piscina. E o destino quixo pór nas miñas mans un tema perfeito para dar o pistoletazo de saída. Alá vou, con moitas ganas e toda  a ilusión.

Pepe Arias (de Corsárias), Marcos, Comba, Xoán e Gerardo. Foto: Blogue de Estaleiro

O luns celebrouse na Biblioteca Ánxel Casal á primeira mesa redonda do periplo compostelán das II Jornadas galego-portuguesas de edição independente, tralo seu paso por Porto. Antes que nada, cómpre mencionar que este ano as editoras independentes que organizaron as anteriores xornadas, Estaleiro Editora e Corsárias, tenderon a man aos responsables de proxectos similares alén do Miño, as lusas Gato Vadio, Casa Viva e Colectivo Hipátia, para coorganizar as deste ano.

O ‘menú’ ofrecido pola organización foi gustoso para calquera que se dedique ao xornalismo nesta terra (e en calquera, en realidade). A situación dos medios de comunicación en galego, o seu presente, o seu futuro. Ao redor da mesa sentáronse Marcos Pérez Pena, xornalista e tamén blogueiro; Comba Campoy, da veterana revista Tempos Novos;  Xoán R. Sampedro, de Novas da Galiza, e Gerardo Rodrigues do Portal Galego da Língua.

 

A crise que estamos a pasar pegou duro no mundo do xornalismo, isto non é novo para ninguén. A pregunta é como afectou aos medios galegos e, indo ao fondo da cuestión, se é viable e pertinente un novo medio en galego, e que facemos cos proxectos que xa existen.

“A situación non mudou moito ca crise, o que pasou foi que se acentuaron as tendencias que xa existían”, afirmou Marcos Pérez Pena. En canto á TV e a radio, que dependen de licencias e concesións, é obvio que o panorama é moi limitado, aínda que sinalou unha posibilidade para novos proxectos coa oferta pública de concesión de 89 licencias de FM que a Xunta anunciou a principios deste mes, e que espera facer efectiva a finais de abril.

Na prensa escrita e nos medios dixitais atopamos algo máis de “vidilla”, e tamén proxectos en galego e alternativos, aínda que estes últimos non poden competir coas cabeceiras maioritarias e empresariais. Como sinalou Marcos, “o mercado está dominado polos medios locais, e non é un mercado libre na práctica. As subvencións supoñen unha certa redistribución que podería axudar a financiar novos proxectos, pero o problema está nos criterios cos que se conceden”.

Co recente peche de Vieiros, A Nosa Terra e A Peneira, o baleiro de información profesional feita en galego fíxose máis que evidente. Independentemente das razóns últimas das mortes destes “buques insignia”, a realidade da perda segue sendo a mesma. Os poucos proxectos comunicativos que apostan pola lingua galega pódense contar cos dedos dunha man, e sobreviven de forma precaria e tirando moito de colaboracións e traballo voluntario, algo do que os conferenciantes deron boa fe: “A razón pola que as veces o contido de Tempos Novos é tan denso e porque as achegas desinteresadas as fai xente moi especializada no seu -explicou Comba Campoy- e agradecémolo moitísimo; mais é preciso tamén un traballo xornalístico profesional que non nos podemos permitir”.

Algo parecido ocorre co proxecto de Novas da Galiza, cuxo consello de redacción está formado integramente por licenciados en Xornalismo. Coma explicou Xoán R. Sampedro, “o xornalismo cidadán e as achegas voluntarias non nos escusan de facer un traballo profesional, aínda que ter o título non é por si só garantía de profesionalidade; como xa sabemos, a carreira tampouco nos proporciona ferramentas infalibles, e máis para casos tan particulares coma o galego”. Algo farían ben, porque a publicación está a celebrar o seu décimo aniversario, ao que chegou “a base de traballo voluntario e militante, o que nos permite non depender de vinculacións económicas con ningunha empresa e evitamos así ter que modular ou directamente mudar o noso discurso en base aos cambios no poder”.

É unha triste realidade que os medios, de calquera tipo e condición, teñan que pechar por falta de cartos para mantelos ou recorrer a favores para sobrevivir. Porén, non é menos dramático, no caso que nos ocupa, o escaso compromiso do público cos medios escritos na súa lingua. Foi Marcos Pérez Pena quen puxo sobre a mesa un dos problemas fundamentais:  “Un medio novo ten que nacer dunha sociedade viva e rica, e Galicia non está nesa situación. Falta actividade e dinamismo e moitas veces sobran hipocrisía e esquizofrenia; podes convocar a 30.000 persoas para una manifestación polo galego, mais esa mesma xente non pagaría unha subscrición para manter un medio. O problema está en nós mesmos”.

Os xornalistas, por suposto, non estamos exentos de culpa. “Como profesionais, tivemos o grande erro de pensar que eramos parte da elite, e agora estamos caendo da burra ao enfrontarnos cunha realidade laboral moi precaria”, reflexionou Campoy.  Isto a min me lembra algo que no meu grupo de amigos de Madrid chamamos o síndrome do taxista do barrio de Salamanca. Que non ten un peso, pero se acostumou tanto a levar xente importante ou rica que acabou pensando e actuando coma eles. Sempre levan a COPE posta, por certo. Fixádevos ben cando collades un taxi na capital.

Ben é certo que as condicións nas que se desenvolve a nosa actividade son, en moitos casos, incompatibles cun traballo ben feito. Atopei certeiras as palabras de Gerardo Rodrigues ao respecto: “O traballo xornalístico é bastante arduo, require tempo de investigación, reflexión, precisión… cando tes que escribir cinco, seis ou sete noticias ao día, en xornadas que normalmente superan as 8 horas, con quendas partidas, e sen remuneración por horas extra… a cabeza vaise, e así se ven cousas publicadas que están erradas ou non son completas”. Valga de puntilla a isto a frase lapidaria de Xoán, ca que eu concordo:”Facer o traballo que nos gusta, facelo ben e cunhas condicións dignas é irreal a día de hoxe”.

Mais non podemos caer no vitimismo porque -e supoño que isto o vou repetir nalgunha outra ocasión- tampouco somos unha profesión unida con capacidade de reivindicación. Tradicionalmente, gardamos para nós os nosos segredos profesionais, somos celosos co noso método de traballo, case sectarios. Mais agora os cidadáns teñen outras vías para consumir e crear información, e os medios teñen que abrirse a esa realidade, ou transformarse dende a raíz, mais ben. Coma sinalou o xornalista de Novas da Galiza, “non se potencia para nada a participación do público, que moitas veces se limita á posibilidade de poñer comentarios e pouco máis. Non hai unha vontade de participación real, de que o público tome o control da información”.

Somos celosos ata cos nosos conflitos. Porqué non se escoita falar de folgas de xornalistas? Porqué non temos un Estatuto que protexa a nosa profesión? É ético informar sobre os problemas doutros sectores e non dos do noso cando, en parte, temos nas nosas mans o dereito á información dos cidadáns?

Comba achegou un lóstrego de esperanza nunha sesión á que os convidados acudiron cun día non moi positivo (e isto o dixeron eles mesmos), insistindo na necesidade de aproveitala situación e constituírmonos nun colectivo que procure de forma conxunta outra vía para facer xornalismo con dignidade.

Despois de deixar pasar uns días para “repousar” sobre todo o que se dixo o luns (unha información que foi moi útil a nivel persoal e profesional, xa que unha non naceu nesta terra e polo tanto ten aínda baleiros no tocante á realidades concretas), voume atrever a sacar algunhas conclusións, coas que por suposto podedes ou non estar de acordo, e para iso serven os comentarios:

  • Primeira, que os que nos dedicamos a isto do xornalismo, ou o intentamos, ou polo menos temos un título que di que somos xornalistas, temos que unirnos dalgunha maneira, recuperar os principios de utilidade e servizo que están na base do noso traballo e que quedan diluídos no decorrer do día a día no seo dunha empresa.
  • Segunda, enfocada cara ao “público”, que hai que conseguir que a xente galega vexa a importancia de ter un medio na súa lingua, e eu diría que o máis construtivo neste sentido sería lembrarlles que teñen dereito a unha información plural e profesional, que sexa unha representación xusta da sociedade na que viven. E no momento que desaparecen de xeito masivo medios nunha lingua, o equilibrio se perde, e parte da realidade deixa de estar presente.
  • Terceira, que teño que facer contas e ver se me podo permitir subscribirme a algún medio en galego.

Mentres facía un pouco de investigación para escribir esta tremenda chapa (prometo ser mais “multimediática” a próxima vez), atopei o blogue de A Nave das Ideas, colectivo vigués que estes días tamén se atopa conversando virtualmente sobre isto do xornalismo, o galego e o xornalismo en galego. Atoparedes reflexións previas ás xornadas que organizan o vindeiro 25 de marzo, firmadas por distintos profesionais. Se a alguén lle interesa afundar un pouco na cuestión, suxiro unha visita ao mesmo.

Unha aperta parabólica!

PD: agradezo tamén as correccións lingüísticas… non sempre teño a mán un diccionario ou un bo galegofalante ao que preguntarlle.

%d bloggers like this: